Autorem  spektaklu jest także emigrant, wybitny reżyser teatralny, dramatopisarz -  Kazimierz Braun. W spektaklu zagrały dwie emigrantki: Maria Nowotarska  i Agata Pilitowska. Obie aktorki:  matka i córka , swoją ciężką pracą, determinacją i talentem udowodniły, że poza ojczyzną można kontynuować swoją pasję i pracować w swoim zawodzie.  Salon Poezji, Muzyki i Teatru im. Jerzego Pilitowskiego, założony przez Marię Nowotarską,  na przestrzeni 23 lat swojej działalności wystawił ponad 100 spektakli prezentowanych przed polską publicznością na całym świecie. Spektakl „Tajemnice Ordonki” opowiada o losach niezwykłej kobiety, która z córki kolejarza wybiła się na wielką aktorkę, piosenkarkę i tancerkę, uznaną nie tylko w Polsce ale i poza jej granicami. Od początku lat 30-tych nie ma młodej Polki, Polaka, którzy nie znaliby jej głosu. Jako filmowa kobieta szpieg śpiewa “Miłość Ci wszystko wybaczy…”. Tekst Tuwima i interpretacja Ordonki są takie, że widzom ciarki chodzą po plecach, w oczach stają łzy. Wielki przebój, który się nuci w pracy i na spacerach. W latach 30-tych ubiegłego wieku nie ma artystki, która lśni mocniej niż Hanka Ordonówna. W Montrealu odbyło się wydarzenie teatralne niezwykłe, ponieważ Montreal pomimo, iż chłonny i otwarty  na najlepszą sztukę , na ostatnie wydarzenie artystyczne  był jakby nie przygotowany i zaskoczony. Mówiąc Montreal, mam oczywiście na myśli Polonię Montrealską, czyli ten polski Montreal. W ubiegłą niedzielę, 03 października 2014 roku w sali Towarzystwa Białego Orła miał miejsce spektakl niecodzienny, poświęcony Mega Gwiaździe piosenki POP, jakbyśmy to mogli wyrazić współczesnym językiem; Hanki Ordonówny. Realizatorzy tego przedsięwzięcia nałożyli na siebie niezwykle ryzykowne wyzwanie, aby przedstawić historię  artystki, odtworzyć atmosferę międzywojennej epoki oraz pogodzić dwa odrębne gatunki sztuki jakim jest kabaret i teatr. Polonijna publiczność ,  można z całą śmiałością podkreślić, dopisała, ok. 200 osób przyszło na ten spektakl.

Konferansjerka, Liliana Komorowska, prezes fundacji Liliana Komorowska Dla Sztuki oraz Edward Śliz, prezes Kongresu Polonii Kanadyjskiej na okręg Quebec

Uroczyste powitanie

Każdy z nas ma całkiem odmienne pojęcie miłości. To właśnie dlatego tak wiele emocji budzi w nas to magiczne słowo: Miłość. Staramy się dowiedzieć czym zacz jest ta tajemnicza miłość, jaką ona siłą potężną  jest, czym ona jest i ….. po co ona w ogóle jest , czemu ona jest potrzebna.  Kto wymyślił miłość ???

Przyjaciółka Hanki Ordonówny, starsza pani, rozkapryszona czasami, zgorzkniała staruszka, która opowiada to co chce , tyle ile według jej kaprysów wypada opowiedzieć oraz nasuwająca się przemożna analogia z filmu ” Amadeusz ” w reżyserii wielkiego Milosza Formana,kiedy to największy wielbiciel, właśnie składa hołd geniuszowi, podobnie jak Antonio Salieri,troszkę pogubiona przyjaciółka pełna podziwu dla Ordonki, lecz stanowcza, przygłuchawa,,dowcipna, opowiadająca starą historię, prawdziwą, autentyczną..

Agata Pilitowska w roli Hanki Ordonówny

Dwie aktorki dokonały czynu cudownego;wypełniły scenę wieloma personalitami z epoki dzięki swojemu niekwestionowanemu kunsztowi teatralnemu. Był kabaret, wodewil, była odtworzona atmosfera szalonej przedwojennej Warszawy włącznie z całą oprawą melodyczną tamtych odległych czasów.. a także dźwięków z ulicy międzywojennej stolicy, klok,klok klok,późną nocą, klok,klok,klok,leniwie wleczącej się dorożki. Istoty były dwie; jedna realna, aktualna, starsza pani ,przyjaciółka opowiadająca ze swadą losy swojej kumpelki z tamtych lat i … ta inna, nieobecna, spoza kurtyny, spoza tego obecnego wymiaru, spoza czasu, lecz ponadczasowa Ordonka. Spotkanie dwóch światów; ślicznej , młodej Ordonki z tamtych lat, o magicznym głosie  i jej przyjaciółki,która była świadkiem narodzin gwiazdy  i przy tym symbolicznym spotkaniu jak po dotknięciu różdżki magicznej ożywa tamta atmosfera , dwóch szczebioczących przyjaciółek, młodych, pięknych, pełnych werwy, entuzjazmu..

Agata Pilitowska jest niezwykle utalentowaną aktorką,posiada wiele talentów; śpiew, czysty i czarujący głos, niebywałą wręcz siłę ekspresji oraz posiada naturalny dar transformacji. Podczas spektaklu w bardzo jaskrawy sposób dała się poznać jako, początkowo “zwykła prowincjonalna  dupka”, cytując słowa narratorki, przeistacza się w gwiazdę estrady światowej, stając się damą, aktorką oraz utytułowaną szlachcianką i w końcu…staje się zwykłym człowiekiem ,który pojął istotę człowieczeństwa.

Scena końcowa; interpretacja patriotycznej,jednej z ostatnich kompozycji Ordonki, słowa napisane przez nią samą, zaśpiewane przy melodii największego z największych kompozytorów Ludwiga van Beethovena , finał tej symfonii został nazwany Odą do Radości do słów i na cześć Fryderyka Schillera. Scena alegoryczna, zamierzona czy też nie, ponieważ dzisiaj zjednoczona Europa zaadaptowała ten utwór jako jej hymn.

Towarzystwo Białego Orła w Montrealu; zakończenie spektaklu torontońskiego Teatru Polskiego “Tajemnice Ordonki”. Od Lewej ; Edward Śliz-prezes Kongresu Polonii Kanadyjskiej okręg Quebec,Agata Pilitowska-aktorka, Maria Nowotarska-Aktorka, Liliana Komorowska-aktorka, reżyser, producent filmowy, prezes fundacji Liliana Komorowska dla sztuki. Wielkie brawa dla organizatorów za zorganizowanie tego spektaklu dla Polonii montrealskiej a przede wszystkim największe brawa dla doskonałych aktorek A. Pilitowskiej i M. Nowotarskiej za mistrzowską grę. Wyrazy największego uznania dla kunsztu aktorskiego. Niezapomniany wieczór, niezapomniane wrażenia, prawdziwy sukces w sferze życia kulturalnego montrealskiej Polonii.

Agata Pilitowska Maria Nowotarsska

Hanka Ordonówna

Scena finałowa całego spektaklu była niezwykle wzruszająca. Cała zabawa, cały ten beztroski i odległy świat, którego widz miał przyjemność być świadkiem, lub nawet  jego uczestnikiem….. urywa się nagle. Przyjaciółka opowiadająca losy Ordonki , oznajmia, że Hanka 08 września 1950 roku umarła na gruźlicę.  Na jej grobie w Bejrucie wykuto napis: ŚP Maria Hanna Tyszkiewiczowa Hanka Ordonówna Ur. 25 IX 1902 zm. 8 IX 1950 Tyś jest ucieczką moją od ucieśnienia zachowasz mię i piosenkami radosnego wybawienia uraczysz mię Ps. XXXII. 7. W 1990 jej prochy przeniesiono i pochowano na warszawskich Powązkach. W tym samym roku jej imię nadano Szkole Podstawowej nr 209 w Warszawie.  A jeżeli chodzi o definicję miłości.. to życzę powodzenia w poszukiwaniu najlepszej jej definicji. Mogę jedynie podać pewien trop znajdujący się w tej samej piosence, dokładnie w jej refrenie : ….Bo miłość, mój miły to JA

Autor: Zbigniew Wasilewski

Fot: Zbigniew Wasilewski

W 1931 została żoną hrabiego Micha a Tyszkiewicza, który był  autorem tekstów wielu jej piosenek. Mimo że została hrabiną, nadal występowała w kabarecie, jeździła konno w rewii cyrkowej. Po wybuchu II wojny światowej została aresztowana przez NKWD, a następnie wywieziona do łagru w Uzbekistanie. Po amnestii dostała się do Armii Andersa. Jeszcze podczas pobytu armii na terenie ZSRR założyła wojskowy teatr i zajęła się polskimi sierotami. Ze względu na pogarszający się stan zdrowia została wysłana do Indii, a następnie do Bejrutu, gdzie połączyła się z mężem, również Sybirakiem.  Umarła w 1950 r. na gruźlicę w Bejrucie. W 1990 jej prochy przewieziono do Polski i pochowano na Warszawskich Powązkach.^.

Teatr Polski w Toronto, czyli w pełnym brzmieniu Salon Poezji, Muzyki i Teatru im. Jerzego Pilitowskiego przy Polsko-Kanadyjskim Towarzystwie Muzycznym powstał w 1990 roku z inicjatywy Marii Nowotarskej i Jerzego Pilitowskiego. Dzięki zaangażowaniu i wysiłkowi twórców Teatr z roku na rok umacniał swoją pozycję artystyczną, a obecnie jest jedynym teatrem emigracyjnym na świecie, który od ponad 20 lat rokrocznie daje kilka premier. Przedstawienia Salonu grane są nie tylko w Toronto, ale w całej Kanadzie, Stanach Zjednoczonych i Europie.

Obecnie Teatr Polski w Toronto tworzą trzy wybitne osobowości:

Prof. Kazimierz Braun

Reżyser, pisarz, teatrolog. W latach 1967-1974 dyrektor Teatru im. J. Osterwy w Lublinie; od 1975 do 1984 dyrektor Teatru Współczesnego we Wrocławiu. Napisał ponad 40 książek, wyreżyserował ponad 150 widowisk telewizyjnych i teatralnych.

Do jego najwybitniejszych osiągnięć reżyserskich należy zaliczyć przedstawienia dramatów polskich klasyków: dwukrotną inscenizację “Dziadów” w Teatrze Współczesnym we Wrocławiu (1978 i 1981), a także sztuk Norwida i Wyspiańskiego oraz autorów współczesnych – Różewicza, Gombrowicza i Mrożka.

Równolegle z praktyką reżyserską Kazimierz Braun zajmuje się historią i teorią teatru. Do roku 1985 był profesorem Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej we Wrocławiu. Po głośnej inscenizacji “Dżumy” Camusa (1983), aktualizującej atmosferę stanu wojennego, Kazimierz Braun został wyrzucony z pracy i zmuszony do wyjazdu za granicę.

Od 1985 roku wykłada jako Visiting Professor w Swarthmore College, University of California, Santa Cruz, a obecnie jest profesorem State University of New York w Buffalo. Reżyseruje w czołowych teatrach amerykańskich  – Guthrie Theatre, Minneapolis, Odyssey Theatre, Los Angeles, McCarter Theatre, Princeton i innych.

Kazimierz Braun jest laureatem szeregu nagród artystycznych i naukowych, a w 1997 roku został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Zasługi RP.

Profesor Braun jest autorem szeregu sztuk teatralnych, m.in. “Helena – rzecz o Modrzejewskiej”, “American Dreams”, “Tamara L.”, dobrze znanych publiczności w Toronto, a także publiczności wielu miast Północnej Ameryki oraz Europy, włączając w to również Kraków i Warszawę.

Maria Nowotarska

M. Nowotarska w roli Heleny Modrzejewskiej

Od ukończenia studiów w krakowskiej Wyższej Szkole Teatralnej była aktorką Teatru im J. Słowackiego w Krakowie. Jej dorobek artystyczny obejmuje szereg znaczących ról w repertuarze dramatycznym i komediowym. Współpracowała z wybitnymi polskimi reżyserami – m. in. z E. Axerem, K. Braunem, K. Dejmkiem, B. Dąbrowskim, B. Korzeniowskim, R. Niewiarowiczem, R. Zioło, grając m.in. : w „Wyzwoleniu”, „Damach i Huzarach”, „Ślubach Panieńskich”, „Pannie Maliczewskiej”, „Don Juanie”, „Nocy Listopadowej”, „Weselu”, „Za Kulisami”, „Weselu Figara” i  znakomitej komedii francuskiej „Czarujący Łajdak”. Zagrała również w polskich filmach, m. in. w „Nad Niemnem”, „Między Ustami a Brzegiem Pucharu”, „Kolorach Kochania”. W Teatrze Telewizji wystąpiła w wielu świetnych przedstawieniach, m.in. w „Barbarzyńcach”, „Świętoszku”, „Iwanowie”, „Klonowych Braciach”, „Zapomnianym Diable”, Marii i Magdalenie” itd.

Po przyjeździe do Kanady w 1990 r., korzystając z tak ogromnego doświadczenia aktorskiego, stała się współtwórcą życia teatralnego w Toronto. Maria Nowotarska jest twórcą, dyrektorem artystycznym, scenarzystą, reżyserem oraz aktorką Teatru Polskiego, czyli Salonu Poezji, Muzyki i Teatru Polsko- Kanadyjskiego Towarzystwa Muzycznego.

Jednocześnie Maria Nowotarska prowadzi działalność pedagogiczną w działającym przy Salonie Studium Aktorskim, przygotowującym młodzież polskiego pochodzenia do pracy na scenie. Jest laureatką nagród Fundacji A. Mickiewicza, Fundacji Turzańskich, w 1995 roku otrzymała za swoją działalność artystyczną tytuł „Kobiety Roku”, a w 2000 roku odznaczona została Krzyżem Kawalerskim Orderu Zasługi i w 2004 roku wyróżniona tytułem „Zasłużony dla Kultury Polskiej”.

Agata Pilitowska

A. Pilitowska we wcieleniu Poli Negri

Absolwentka Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej im. L. Solskiego w Krakowie. Po ukończeniu studiów i przedstawieniach dyplomowych: “Tramwaj Zwany Pożądaniem” u Jerzego Stuhra i ”Titina” u Marty Stebnickiej, grała gościnnie w Teatrze Starym i Teatrze im. J. Słowackiego w Krakowie (“Romans z Wodewilu”, “Niebieski Ptak “, “Szalona Noc, czyli Transmogryfika”). Współpracowała z Telewizją Polską grając w spektaklach Teatru Telewizji m.in “Zapomniany Diabeł”, “Fizycy”, “Jaśnie Pan Nikt”.

Od 1986 roku mieszka w Toronto w Kanadzie. Wystąpiła w wielu produkcjach teatralnych w teatrze kanadyjskim grając w sztukach : “Something in the Air”- Toronto Workshop Productions, “The Last Link”- Tarragon Theatre, “The Marriage”- Annex Theatre.

Poza produkcjami anglojęzycznymi występowała w przedstawieniach Teatru Format i Teatru Polonia takich jak: “Vatzlav” Sławomira Mrożka, “ Nasza Jest Noc”, “Betlejem Polskie”. Od roku 1992 związana jest z Teatrem Polskim w Toronto, w którym zagrała w ponad 100 przedstawieniach. Do najważniejszych należą dramaty specjalnie napisane dla Agaty Pilitowskiej i Marii Nowotarskiej przez Kazimierza Brauna i w reżyserii autora: “American Dreams”, “Tamara L.”, “Promieniowanie” “Opowieści Poli Negri” .

W swoim repertuarze ma również spektakle poetyckie “Wisława Szymborska Nobel 96”, “Poetry Without Borders” poświęcone naszym Noblistom, Wisławie Szymborskiej i Czesławowi Miłoszowi oraz “Śpieszmy Się Kochać”, opartym na twórczosci ks. Jana Twardowskiego z muzyką Jerzego Boskiego i Dariusza Króla.

Do ważnych przedstawień w karierze teatralnej Agaty Pilitowskiej należą również “Skamandryci” ( z udziałem Jerzego Zelnika), “Ostatni Tren” (z udziałem Krzysztofa Kolbergera), “Książę Poetów” ( z udziałem Andrzeja Grabowskiego) oraz “Legendary Hits”, “Zaczarowany, Świąteczny Kraków”, “Opowieści Poli Negri”, “ Uśmiechy Lwowa”, “Dobry wieczór Monsieur Chopin” ,“Od Niemena do Cohena”.

Od 1999 roku Agata Pilitowska pracuje również dla kanadyskiej wielokulturowej stacji telewizyjnej OMNI TV, tworząc cotygodniowy program “Z Ukosa”. Dla stacji tej podłożyła głos do filmu dokumentalnego “Canada the Peoples’ History”, “Ecce Homo” i wystąpiła w roli narratora i gospodarza polskiej wersji językowej serialu “Science Show”. Podkładała swój głos również do filmów dokumentalnych dla TVO “Ordinary People”, czy dla niezależnych produkcji: “Polish Jews”, “Memories”. Poza pracą teatralną i telewizyjną prowadzi koncerty letnie pt.: “Niagara on the Lake Arts Extravaganza Festival” z udziałem wielu znanych międzynarodowych wykonawców oraz wiele koncertów charytatywnych.

Agata Pilitowska została wyróżniona w 2004 roku Odznaką “Zasłużony Kulturze Polskiej“, w 2006 roku Medalem Gloria Artis, a w 2011 r otrzymała statuetkę Złota Sowa za osiągnięcia w dziedzinie teatru. Jest członkiem ZASP-u i ACTRY.

Dwa pokolenia aktorskie,matka i córka; Maria Nowotarska oraz Agata Pilitowska w sztuce ” Promieniowanie” poświęconej Marii Skłodowskiej-Curie

Opracował: Zbigniew Wasilewski

Materiały: nadesłane do redakcji