Otwarcie Konsulatu Generalnego RP w Montrealu nastąpiło 15 grudnia 1919. W raporcie konsula generalnego montrealskiej placówki Józefa Jana Okołowicza, znajdujemy dokładny opis tych historycznych chwil: ,, Personel etatowy wylądował w Kanadzie 27 listopada. Wynajęcie w Montrealu odpowiedniego lokalu na urząd nasunęło bardzo liczne trudności tak, że biura konsularne mogły być otwarte dopiero z dniem 15 grudnia i od tej daty rozpoczyna się właściwa działalność konsulatu. Z konieczności zapadła decyzja tymczasowego podziału na dwa lokale: w jednym z nich, znajdującym się w tak zwanej dzielnicy rezydencyjnej- 506 Sherbrooke street West, częściowo umeblowanym, pomieszczone zostało główne biuro konsularne, gdy drugi, położony przy ulicy drugorzędnej i mało ożywionej-St. Antoine Street 207, przeznaczony został na biuro paszportowe.,,

Okręg konsulatu montrealskiego obejmował prowincje atlantyckie;Nowa Szkocja, Nowy Brunszwik, Wyspa Księcia Edwarda,oraz prowincje Quebek oraz Ontario. Oprócz konsula generalnego skład montrealskiej placówki tworzyli; wicekonsul hrabia Ignacy Skarbek, dr. T. Dalbor-attache emigracyjny, R. Mazurkiewicz- 2-gi sekretarz, siedmiu urzędników kontraktowych, kasjer, buchalter,pomocnik attache emigracyjnego, archiwista i maszynistka.

Przez montrealski konsulat w ciągu dwudziestolecia międzywojennego przewinęło się kilku konsulów. Ostatnim konsulem generalnym II Rzeczypospolitej Polskiej był Tadeusz Brzeziński, który objął stanowisko w sierpniu 1938 roku. Jemu też przypadło przetrwać najtrudniejszy okres konsulatu generalnego w Montrealu, to jest okrutny okres II Wojny Światowej oraz proces likwidacji konsulatu, zabezpieczenia archiwów, materiałów szyfrowych oraz pieniędzy. Konsul Tadeusz Brzeziński nigdy nie zaakceptował rosyjskiej okupacji państwa polskiego. Po 1945 roku pozostał w Montrealu, stał się działaczem społecznym, zajmował stanowisko Prezesa Kongresu Polonii Kanadyjskiej w latach 1952-62.  Prywatnie prowadził biuro podróży. Miał trzech synów , z których Zbigniew Brzeziński ( 1928-2017) był  geostrategiem i dyplomatą;  doradcą ds. bezpieczeństwa narodowego USA w czasie prezydentury Jimmy Cartera  (1977-1981), wcześniej był doradcą prezydentów Lyndona Johnsona oraz Johna F. Kennedy. Tadeusz Brzeziński zmarł w Montrealu w 1990 roku Polskim Instytucie Dobroczynności przy ul. Belanger, którego był współzałożycielem . Został pochowany w polskiej sekcji cmentarza w miejscowości Saint Sauveur. Więcej o rodzinie Brzezińskich znajdziesz klikając tutaj : Saga Rodu Brzezińskich.

Z okresu komunistycznych władz Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej należy odnotować znaczące przedsięwzięcie dla obecności dyplomacji polskiej we wschodniej Kanadzie i w samym sercu jej francuskiej strefy czyli w Montrealu. Była to niewątpliwie budowa od podstaw wielkiego i nowoczesnego kompleksu przy 1500 Pine Avenue. Budynki powstały w okolicznościach wielkiego wydarzenia o randze światowej jaką była zorganizowana olimpiada w Montrealu w 1976 roku. Szerzej o tym wydarzeniu można przeczytać w artykule napisanym przez architekta Macieja Szymańskiego , autora tego projektu tutaj : Konsulat-Wspomnienia Architekta.

Po zmianach politycznych w Polsce w 1989 roku , Konsulat Generalny RP funkcjonował aż do 2014 r. Od 01 sierpnia 2014 roku Konsulat Generalny zostaje zdegradowany do rangi konsulatu i przeniesiony tymczasowo do ówczesnej siedziby  Wydziału Promocji Handlu i Inwestycji RP przy 3501 Avenue du Musee. Nowoczesny kompleks konsulatu przy Pine Avenue został sprzedany w 2015. Placówka konsularna zapewniała obsługę klientów w ograniczonym wymiarze poprzez dyżury jeden raz w tygodniu zapewnione przez przedstawicielkę z Ambasady w Ottawie  w osobie konsul Aleksandry Kucy. Na jesieni 2015 roku przebywała w Montrealu konsul Pia Libicka, która przygotowała i przeprowadziła wybory parlamentarne. Na początku 2016 funkcję konsula w Montrealu objął pan Michał Faleńczyk, który pozostał na swoim stanowisku do dzisiaj. W dniu 19 lutego 2018 decyzją Ministra Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej stopień placówki dyplomatycznej zostaje podniesiony do rangi Konsulatu Generalnego a konsulem generalnym zostaje mianowany pan Dariusz Wiśniewski, który jako kierownik urzędu rozpoczął urzędowanie tego samego dnia.

Konsul Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Montrealu, pan Dariusz Wiśniewski

Obecny Konsulat Generalny znajduje się w byłej siedzibie Wydziału Promocji Handlu i Inwestycji RP, który funkcjonował nieprzerwanie w latach 1986-2017. Urząd obecnego Konsulatu RP znajduje się w historycznym obiekcie umieszczonym na liście dziedzictwa narodowego quebeckiego Ministerstwa Kultury. Budynek jest znany jako Dom Josepha-Marcellina Wilsona ( fr: Maison de Joseph-Marcellin Wilson).

Senator Marcellin-Joseph Wilson (1859-1940)

Senator Wilson był człowiekiem zdumiewającego sukcesu w swoich czasach. Urodził się w skromnej rodzinie żyjącej z uprawy roli na Wyspie Bizard, która dzisiaj jest dzielnicą Montealu. Ukończył l’Academie du Plateau z tytułem księgowego. W wieku 17-tu lat rozpoczyna pracę w hurtowni artykułów spożywczych Dufresne et Mongenais, gdzie z czasem obejmuje stanowisko głównego księgowego. Następnie staje się wspólnikiem spółki i dzięki wielkiemu talentowi oraz inicjatywie zmienia profil przedsiębiorstwa na handel wyłącznie artykułami alkoholowymi. Nowa kompania pod nazwą Boivin, Wilson et Compagnie staje się największym importerem win i alkoholi w Kanadzie i ostatecznie Marcellin Joseph Wilson staje się jej jedynym właścicielem. W 1896 zakłada pierwszą fabrykę ginu w Kanadzie, Distillerie Melchers. W 1911 roku ówczesny Premier Kanady Sir Wilfrid Laurier powołuje Wilsona na urząd senatora, który będzie piastować prawie do samej śmierci.

Fasada Konsulatu Generalnego Rzeczpospolitej Polskiej w Montrealu

Luksusowy dom przy Avenue du Musee został zbudowany przez Wilsona w 1909 roku, gdzie mieszkał do końca swoich dni, wraz ze swoją żoną Alexiną Geoffrion oraz sześcioma córkami: Juliette, Germaine, Marguerite, Marcelle, Gertrude et Lucienne. Madame Alexina Geoffrion zmarła w 1957 roku. W 1986 rząd polski zakupuje posiadłość i przekształca w biuro Radcy Handlowego. Od lutego 2018 ten historyczny budynek staje się siedzibą Konsulatu Generalnego Rzeczpospolitej Polskiej. Jest pewien nieoczekiwany zbieg jubileuszy, który nastąpi w przyszłym roku, otóż Konsulat Generalny w Montrealu będzie świętować 100-lecie swojego istnienia w 110-cio letnim budynku .

Autor: Zbigniew Wasilewski

Fot: materiały graficzne

Źródło: Katarzyna Szrodt,Historia KonsulatuII RP w Montrealu 1919-1945, archiwum Bibliothèque Nationale du Quebec, materiały prasowe.

Autorka monografii, pani Katarzyna Szrodt,były dyrektor Muzeum Wychodźstwa polskiego w Łazienkach,jest doświadczonym badaczem dziejów Polonii kanadyjskiej. W oparciu o zebrane materiały archiwalne napisała historię konsulatu generalnego II RP w Montrealu,przyjmując bardzo trafną konwencję – konsulaty to przede wszystkim ludzie, a nie budynki w których pracują. W dużym stopniu praca ekipy konsulatów zależy od talentów i umiejętności ich szefów,kosulów generalnych. Historia konsulatu polskiego w Montrealu została podzielona na fragmenty odpowiadające okresom sprawowania funkcji konsula generalnego. W ramach poszczególnych fragmentów można dostrzec pewne preferencje w działalności konsulatu w okresie kierowania placówką przez kolejnych konsulów. Podstawowe kierunki pracy konsulatu pozostawały oczywiście niezmienne,niezależnie od zmian na stanowisku konsula generalnego. Wszyscy kosulowie generalni starali się jak najlepiej służyć Polsce,Polonii kanadyjskiej oraz rozwojowi stosunków polsko-kanadyjskich. Do dzisiaj zasada ta stanowi fundament służby konsularnej w Kanadzie. Lektura książki pozwala stwierdzić,że konsulat polski w Montrealu miał szczęście do swoich kierowników,których praca zasługuje na upamiętnienie i może stanowić wzorzec dla nowych pokoleń pracowników polskiej Służby Zagranicznej.

Ze słowa wstępnego : Tadeusz Żyliński,Konsul Genetralny RP w Montrealu,Montreal,14 marca 2012 r.

Na zdjęciu od lewej: Bożena Szara;redaktor montrealskiego radia Jedynka,Katarzyna Szrodt;autorka historii konsulatu montrealskiego,Andrzej Szydło;obecny Konsul Generalny kosulatu RP w Montrealu

Dnia 06 grudnia 2012 r. odbyło się w konsulacie generalnym w Montrealu spotkanie promocyjne z autorką Historii Konsulatu Drugiej Rzeczypospolitej w Montrealu 1919-1945,panią Katarzyną Szrodt. Spotkanie zostało przeprowadzone przez bardzo dobrze znaną Polonii montrealskiej redaktorkę polonijnej stacji radiowej Jedynka p. Bożenę Szarą. Wieczór autorski został uświetniony obecnością nowego Konsula Generalnego w Montrealu p. Andrzeja Szydło,który objął stanowisko tej szacownej instytucji w listopadzie 2012 r.

Przedstawiciele Polonii montrealskiej z wielką uwagą i zainteresowaniem słuchali autorki,opowiadającej z ogromną pasją o swojej pracy nad stworzeniem pierwszej,kompletnej monografii poświęconej placówce dyplomatycznej w Montrealu.

Na zakończenie wieczoru,pan konsul zrobił miłą niespodziankę  dla publiczności w postaci upominku ,wręczając osobiście jeden egzemplarz tej książki przybyłym na spotkanie.

Unikalny moment uzyskania autografu autorki na swoim dziele.

Redakcja Kroniki Montrealskiej za zgodą Konsula  Generalnego oraz autorki Historii Konsulatu Generalnego w Montrealu jest w posiadaniu jednego egzemplarza tej cennej książki z przeznaczeniem na przekazanie pierwszej zainteresowanej osobie-czytelnikowi tej strony,która okaże zainteresowanie. Książka dostanie się w dobre ręce osoby,która zada sobie trud i przegoogluje internet aby znaleźć odpowiedź na pytanie: Kto był polskim Konsulem w Montrealu w latach 1938-1945 ? Wystarczy podać odpowiedź pod tym wpisem i skontaktować się z redakcją w celu przekazania książki. Egzemplarz tej książki jest opatrzony autografem autorki. Ta promocja jest ograniczona dla Polonii Montrealu i okolic (Communauté  métropolitaine de Montréal ),grono redakcyjne jest wyłączone z tej promocji

Zdjęcia:Beata Czyżykiewicz

Opracował: Zbigniew Wasilewski